Dzień bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy zastał bohaterów wydarzeń marcowych 45 r. spod Lubania w różnych okolicznościach. Często opisujemy Bitwę Lubańską nie interesując się bądź po prostu wiedząc co było dalej i jak potoczyły się dalsze losy ludzi i jednostek wojskowych. A były to czasami zadziwiające, czasami smutne, a czasami radosne, często skrajnie odmienne sytuacje życiowe dla zwycięzców i przegranych ostatniej wojny.

Feldm. Wilhelm Keitel podpisuje akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec

3. Armia Pancerna gwardii – po porażce pod Lubaniem, po uzupełnieniu rezerw wzięła udział w Operacji Berlińskiej, a następnie w Operacji Praskiej. W nocy z 8 na 9 maja 1945 r. szpice armijne wkraczały już do Pragi i wkrótce zajęły miasto. Niemieccy okupanci Czechosłowacji wycofywali się w pośpiechu na zachód. Operacja Praska, w której brała również udział 2 armia Wojska Polskiego zakończyła się w dniu 11 maja 1945 r.

Gen. Paweł Rybałko, d-ca 3. Armii Pancernej gwardii

Gen. Paweł Rybałko, d-ca 3. AP gw. – wraz ze swoimi wojskami szturmuje Pragę. Krótko po zakończeniu wojny zostaje awansowany do stopnia marszałka, posiada dwie złote gwiazdy bohatera Związku Sowieckiego. Umiera w 1948 r. po ciężkiej chorobie.

Grupa Armii „Środek” – po wygranej pod Lubaniem jednostki armii uczestniczyły w walkach pod Budziszynem. Potem skupione w Czechosłowacji tylko częściowo zdołały wycofać się na zachód i poddać wojskom amerykańskim. Większość oddziałów znajdujących się tego dnia na wschód od Pragi zostało otoczonych przez Rosjan i trafiło do niewoli – 860 tys. ludzi.

Feldm. Ferdynand Schoerner krótko po aresztowaniu

Feldm. Ferynand Schoerner, d-dca grupy armii „Środek”, a następnie w chwili kapitulacji III Rzeszy naczelny dowódca wojsk lądowych. Po nieudanych pertraktacjach z Amerykanami w sprawie kapitulacji wojsk lądowych w dniu 8 maja dezerteruje i porzuciwszy własne oddziały zbiega do Austrii. Tam 18 maja zostaje schwytany przez wojska amerykańskie. Po wojnie wydany Rosjanom odsiaduje kilkuletnie wyroki więzienia w ZSRR, NRD i RFN. Umiera w odosobnieniu w 1973 r.

Płk. Aleksander Pokryszkin, d-ca 9 dywizji lotnictwa myśliwskiego gwardii, najbardziej utytułowany sowiecki pilot – po bitwie lubańskiej, 16 kwietnia pułki lotnicze dywizji z Osłej pod Bolesławcem przesuwają się na zachód. W dniu 8 maja dywizja uczestniczy w Operacji Praskiej. Pokryszkin jako jedyny żołnierz ZSRR otrzymuje w czasie wojny trzecią złotą gwiazdę bohatera ZSRR. Po wojnie wyraźnie szykanowany przez władze sowieckie piastuje drugoplanowe stanowiska w wojskach lotniczych ZSRR. Umiera w 1983 r.

Mjr Erich Hartmann, d-ca I dywizjonu 52 pułku myśliwskiego, as myśliwski wszechczasów – po kilkudniowym pobycie w Goerlitz w dniach 16-18 kwietnia i walkach pod Lubaniem, dywizjon przenosi się do Starej Kamienicy k/ Jeleniej Góry i na terytorium Czechosłowacji. W dniu 8 maja po poddaniu pułku jednostkom amerykańskim, niemieccy piloci, zostają wydani Rosjanom. Hartmann trafia do sowieckich łagrów gdzie przebywa do 1955 r. Po powrocie z niewoli nie osiąga sukcesów w nowo tworzonych siłach powietrznych Niemiec. Obarczony niechlubną przeszłością, odstawiony na boczny tor umiera w 1993 r.

kpt. Iwan Babak, ukraiński as lotniczy

Kpt Iwan Babak, d-ca 16 pułku lotnictwa myśliwskiego gwardii, bohater ZSRR, as myśliwski – w dniu 16 kwietnia 1945 r. zestrzelony podczas lotu patrolowego koło Rudzicy trafia do niemieckiej niewoli. Uwolniony przez Amerykanów, w dniu 8 maja 1945 r. jest już z powrotem w macierzystym pułku. Za pobyt w amerykańskiej niewoli zmuszony do odejścia z wojska trafia do szkolnictwa. Jest nauczycielem w kilku szkołach na Ukrainie i zapewne zastraszony całkowicie milczy o swojej przeszłości. Dopiero na krótko przed śmiercią w 2001 r. za namową Pokryszkina po raz pierwszy po wojnie oficjalnie zakłada swoją złotą gwiazdę bohatera ZSRR.

7. Łużycka Dywizja Piechoty – po walkach na Łużycach w ramach Operacji Berlińskiej 2 armii Wojska Polskiego, na początku maja dywizja została zawrócona do kraju gdzie na odcinku nad Odrą od Nowej Soli do Pogalewa Wielkiego pełniła służbę ochronną. Następnie trafia do Lubania gdzie po przeniesieniu jednostki na etaty pokojowe rozlokowano dowództwo dywizji oraz 33 i 37 pułki piechoty, a także 38 pułk artylerii. Na początku 1946 r. po przekazaniu ochrony granicy oddziałom WOP, 7. DP została przesunięta na wschód w rejon Górnego Śląska. Jedna z ulic lubańskich nosi imię dywizji.

Zniszczony Lubań 1945

Lubań – po odparciu sowieckiego ataku w marcu 45 r. i wcześniejszej ewakuacji ludności opustoszałe miasto trwało niejako w uśpieniu poddane ciągłemu ostrzałowi artyleryjskiemu z oddalonych kilka km na północ sowieckich pozycji. Już po wydarzeniach Bitwy Lubańskiej i po wycofaniu Rosjan, raczej z zemsty za doznaną porażkę niż z militarnej konieczności, w dniu 7 marca sowieckie lotnictwo kilkoma grupami bombowców Pe-2 dokonuje nalotu na Lubań niszcząc wiele budynków, pojazdów i torowiska na stacji kolejowej. Potem następuje stabilizacja, strony konfliktu okopują się na swoich pozycjach.

Aż do 6 maja kiedy to Rosjanie po skoncentrowaniu w rejonie Dłużyny Dolnej 4 dywizji piechoty uderzają na południe. Wydarzenia następują bardzo szybko:

– w dniu 8 maja o godz. 5.30 niemiecki garnizon Lubania rozpoczyna odwrót na południe i południowy zachód. W sporej części główne drogi dojazdowe do miasta jak również przeprawy na Kwisie są zaminowane.

– po rozminowaniu terenu o godz. 14.00 do miasta wkroczyły oddziały 352. Dywizji Piechoty i instalowany jest punkt dowodzenia dywizji.
– wciąż, tego i następnego dnia trwa sporadyczna wymiana ognia i pościg za wycofującymi się jednostkami niemieckimi. Drogi na Zarębę i Przylasek są zaminowane.
– przynajmniej do końca maja 1945 r. w centrum i wokół miasta zostają rozlokowane oddziały 352 dywizji piechoty 36 korpusu 31 Armii ZSRR. Rosjanie przejmują pełną kontrolę nad Lubaniem.

W dniu 8 maja 1945 r. skończył się niemiecki epizod w kilkusetletniej historii Lubania. Wycofujący, germańskim zwyczajem, pozostawili za sobą spaloną ziemię i zgliszcza, a radość z końca wojny napływających przesiedleńców tłumił obraz ziejących pustką ruin.

Jarosław Ludowski

Fotografie:

• Feldm. Wilhelm Keitel podpisuje akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec
• Gen. Paweł Rybałko, d-ca 3. Armii Pancernej gwardii
• Feldm. Ferdynand Schoerner krótko po aresztowaniu (http://www.alamy.com)
• kpt. Iwan Babak, ukraiński as lotniczy
• Zniszczony Lubań