I etap „Operacji Portsberg” zakończony sukcesem. W 2019 roku regionalista Jerzy Pobiedziński przedstawił pracownikom Muzeum Regionalnego w Lubaniu propozycję wykonania zakrojonych na niewielką skalę prac archeologicznych na obszarze grodziska w Nawojowe Śląskim (niem. Portsberg). Ich celem miałoby być odnalezienie podziemnego chodnika z końca XVIII w.

Autor pomysłu pozyskał informację o podziemnym przejściu z XIX-wiecznej kroniki Nawojowa Śląskiego autorstwa Johanna Hoffmanna. Projekt bardzo nas zainteresował i skłonił do kwerendy źródłowej. Jej wynik nie był jednak zadowalający. O chodniku nie wspominali ani niemieccy, ani polscy badacze grodziska. Nie był on także zaznaczany na przedwojennych szkicach Portsbergu. Mimo to przekaz kronikarski, choć bardzo krótki, dostarczył nam kilku istotnych wskazówek.

Hoffman podał, że hrabia von Reder w latach 80-tych XVIII w. zbudował na szczycie grodziska domek letni, połączony z biegnąca po jego wschodniej stronie drogą podziemnym chodnikiem. Informacja ta po uzupełnieniu o dane pozyskane podczas analizy zdjęć LIDAR’owskich pozwoliła wskazać potencjalne miejsce przebiegu chodnika.
10 czerwca po uprzednim uzyskaniu wszelkich zgód rozpoczęliśmy badania, które zakończyliśmy już 3 dni później.

W ich trakcie namierzyliśmy podziemny chodnik i określiliśmy precyzyjnie jego wymiary. Miał on ok. 130 cm szerokości, przebiegał bezpośrednio pod wałem średniowiecznego grodziska i miał drewnianą konstrukcję. Na odcinku kilku metrów od strony wschodniej uległ on zawaleniu zapewne jeszcze w XIX w. Po drewnianej konstrukcji zachowały się do dzisiaj tylko ledwo widoczne ślady. W przestrzeń chodnika wpadła warstwa średniowiecznego wału. Sytuacja ta z jednej strony sprawiła nam nieco kłopotów z interpretacją stratygrafii wykopu w jego pierwszej fazie, z drugiej natomiast dostarczyła zabytków ruchomych z X w. w postaci skorup ceramicznych.

Wszystkie cele, jakie sobie postawiliśmy, zostały osiągnięte. Wykop nie został jednak zasypany. Pojawił się pomysł, aby odtworzyć podziemne przejście sprzed 200 lat, czyniąc grodzisko bardziej dostępnym dla ruchu turystycznego. Jeśli w krótkim czasie zapadanie taka decyzja, prace archeologiczne będą kontynuowane. W przeciwnym wypadku teren zostanie przywrócony do stanu sprzed prac archeologicznych.

W pracach archeologicznych prowadzonych pod kierownictwem Pawła Zawadzkiego i Grzegorza Jaworskiego wzięli udział: Łukasz Tekiela, Piotr Lejczak, Tomasz Benedyk, Waldemar i Mikołaj Rink, Piotr Strychacz, Arkadiusz Rzeszoto, Arkadiusz Romańczuk, Jerzy Pobiedziński, Artur Baudur. Wsparł nas także geodeta Jacek Medwecki. Wykonali oni gigantyczną robotę w super szybkim tempie, za co bardzo dziękujemy.

Autor: Muzeum Regionalne w Lubaniu