Lubań. Zapomniany tunel pod Zameczkiem
Dawna Kleine Halle z bufetem letnim
Pisałem już wiele razy o schronie przeciwlotniczym z 1945 roku wybudowanym w bazaltach Kamiennej Góry. Ale przecież to nie pierwszy tunel na tym wzgórzu. Tym razem zapraszam na opowieść o jeszcze jednym obiekcie podziemnym, o którym wiemy od lat, ale pomimo to jest zapomniany i nie wykorzystany. Tunel wykuty w bazalcie znajduje się pod tarasem i pod samym budynkiem Zameczku. Powstał wraz z budową nowego Domu Górskiego w latach 1908-1909, częściowo przecinając fundamenty pierwszej gospody z 1824 roku.
Jego długość jest dość znacząca i wynosi około 30 metrów, w tym 10 metrów biegnie pod tarasem reszta pod Zameczkiem. Wykonano go jednakże metodą odkrywkową, a dopiero na koniec przykryto stropem łukowym Kleina. W stropie dodatkowo wykonano trzy otwory wentylacyjne, których otwory wychodziły na taras (obecnie zamurowane, co powoduje niewłaściwą cyrkulację powietrza wewnątrz oraz wilgoć).
W jakim celu został wykonany tunel? Otóż na pierwszej kondygnacji oddanego w 1909 roku do użytku nowego Domu Górskiego znajdowała się kuchnia oraz dwa magazyny – jeden z winem, drugi z piwem. Z kuchni windą potrawy były podawane piętro wyżej, gdzie znajdowała się restauracja. Jednakże na zapleczu Domu Górskiego znajdował się taras z tzw. kolumnadą powstałą jeszcze w połowie XIX wieku, zwaną Kleine Halle. Nieco dalej zlokalizowana była druga kolumnada tzw. Lindnera, a także muszla koncertowa. Nic więc dziwnego, że zarówno podczas koncertów, jak i spotkań towarzyskich można było latem zamówić zarówno zimne napoje, jak i obiad. Wydawano je właśnie w Małej Hali. I to właśnie do letniego bufetu (Sommer Bufet) prowadził z kuchni opisywany tunel.
Tuż przy wyjściu z tunelu znajduje się niewielkie pomieszczenie wyłożone białymi płytkami. Na projekcie technicznym z 1909 roku, a także powykonawczym z tego samego roku, jeszcze go nie było. Zapewne było to pomieszczenie pomocnicze dla bufetu, widoczne zawory od wody mogą wskazywać na miejsce mycia np. naczyń, kufli, szklanek. Obecnie dostęp do niego jest utrudniony, gdyż wypełniają je stalowe żyrandole z głównej sali koncertowo-balowej (na marginesie powiem, że warto je odrestaurować i umieścić na swoim miejscu).
Zastanawiam się czy o tunelu pod tarasem Zameczku nie wspominał w 1950 roku Jan Sokołowski, inspektor Przedsiębiorstwa Poszukiwań Terenowych z Wrocławia. Otóż w jego relacji z 28 stycznia 1950 roku, powtórzy informację zasłyszaną od bezpieki „Szef UB wspomniał również o podziemiach Kamiennej Góry, znajdującej się pod Lubaniem, gdzie coś budowano w czasie wojny i gdzie wojsko już robiło poszukiwania, a harcerze wyciągnęli stamtąd działo nabijane od przodu”. Owe zabytkowe działo znajdowało się na tarasie, na tym samym poziomie co wejście do tunelu. Według identyfikacji Piotra Kucznira była to 6-funtową armatą polowa model M 1841. Czyżby w czasie działań wojennych Niemcy po prostu wciągnęli je do tunelu pod Zameczkiem?
Z drugiej strony umieszczenie działa w tunelu utrudniłoby komunikację żołnierzom niemieckim podczas Bitwy Lubańskiej na przełomie lutego i marca 1945 roku, a przecież walki toczyły się też o sam Dom Górski. Istnieje jednak i inna możliwość, iż zostało zaciągnięte nieco niżej tj. do tunelu na Strzeleckiej, który miał długość 73 metrów i wątpię, by został zawalony przez Niemców, gdyż nie miał żadnego znaczenia strategicznego, militarnego czy gospodarczego (raczej zrobiono to już po wojnie). Tak czy inaczej nie wiemy co stało się zabytkowym działem wyciągniętym z tunelu przez harcerzy.
Niestety po zakończeniu działań wojennych nie uruchomiono ponownie letniego bufetu, a co więcej jego konstrukcja ulegała niszczeniu i w końcu została rozebrana. Dziś po bufecie pozostał mur ceglany z odpadającym tynkiem i punktowo widoczną dawną kobaltową glazurą. Sam tunel jednakże robi ciekawe wrażenie i przypomina o dawnych czasach świetności Domu Górskiego.
Poniżej galeria zdjęć z opisem:
foto1: wnętrze tunelu – 2021 rok, foto 2: Przekrój Domu Górskiego na projekcie. Widoczny przebieg tunelu, foto 3: Rzut kondygnacji z kuchnią, winiarnią, piwiarnią oraz tunelem do bufetu letniego, foto 4: Projekt tunelu, foto 5: Tunel w 2019 roku, foto 6: Wentylacja pionowa, foto 7: Bufet letni i część restauracyjna na wolnym powietrzu w okresie międzywojennym, foto 8: Na pierwszym planie armatka polowa, z tyły część restauracji na wolnym powietrzu, foto 9: Pomieszczenie pomocnicze bufetu, foto 10: Spod tynku przebija piękna glazura barwy kobaltowej, foto 11: W końcu lutego toczyły się ciężkie walki o Kamienną. Ostatecznie Sowieci zdobyli Zameczek, ale po dwóch dniach musieli się z niego wycofać.
Tomasz Bernacki jest znanym lubańskim regionalistą i badaczem historii Lubania oraz Dolnego Śląska i Górnych Łużyc. Zawodowo pełni funkcję Naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska i Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miasta Lubań
Autor: Tomasz Bernacki