15 czerwca w Sali Lustrzanej Pałacu Staszica w Warszawie odbyła się uroczysta gala
wręczenia nagród w III Konkursie „Smart wieś. Wizje i inicjatywy” organizowanym przez
Instytut Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk. Projekt „Nasze Bożkowice – wspomnienia
mieszkańców” został doceniony przez kapitułę konkursu i zdobył wyróżnienie w kategorii
inicjatyw. To wielka nagroda przede wszystkim dla mieszkańców Bożkowic – to oni są
przecież autorami i jednocześnie głównymi bohaterami opowieści zawartych w książce, bez
ich zaangażowania, zaufania, otwartości nie udałoby się osiągnąć takiego sukcesu. To
zasłużone wyróżnienie dla tych, którzy przez lata budowali, wspierali i rozwijali naszą małą
ojczyznę – nasze Bożkowice.

Projekt był realizowany przez (byłych i obecnych) mieszkańców Bożkowic – Sandrę
Trela, Alicję Krzak i Mieczysława Gnach oraz Annę Gnach, sfinansowany został przez
Dolnośląski Fundusz Małych Inicjatyw. W niespełna półtora miesiąca udało się przeprowadzić
kilkanaście rozmów z mieszkańcami i na ich podstawie napisać i wydać książkę. Ponadto,
zorganizowano spotkanie z dr Łukaszem Tekielą (dyrektorem Muzeum Regionalnego w
Lubaniu) o historii Bożkowic, regionu i potencjale turystycznym naszej wsi. Proces
powstawania książki i tajniki pracy w wydawnictwie przybliżyła uczestnikom projektu Sandra
Trela. Uzupełnieniem naszych działań był spacer śladami historii – uczestnicy poznawali
historię naszej wsi nie tylko słuchając przewodnika, ale też przy pomocy aplikacji
wykorzystujących rozszerzoną rzeczywistość, które umożliwiały porównanie, jak przed wojną
wyglądały najważniejsze budynki we wsi. Zwieńczenie zaś stanowiła uroczysta premiera
książki w świetlicy wiejskiej, na której mieszkańcy otrzymali bezpłatne egzemplarze książki.
Rozmowy dotyczyły życia codziennego, ale również historii rodzinnych, czy istotnych
dla mieszkańców wydarzeń. Poznaliśmy pierwsze lata po zakończeniu wojny, starania
przesiedleńców o zachowanie swoich tradycji i tożsamości w obcym miejscu. Usłyszeliśmy
kilka smutnych, czasem okrutnych historii. Pojawiały się historie zdawałoby się banalne, ale
dla nas były one ważne, bo opowiadały o dawnych czasach w naszej wsi. Spotkania, seanse,
występy organizowane w świetlicy w poprzednich dekadach mogą być inspiracją dla
najmłodszego pokolenia czytelników. Najstarsi mieszkańcy Bożkowic szczegółowo pamiętali
najistotniejsze z ich punktu widzenia wydarzenia, ciekawe historie i przygody, ich pamięć
okazała się doskonalszym narzędziem do przechowywania faktów, niż wszechobecne dziś
smartfony, aparaty, kamery. Z pozornego chaosu opowieści dotyczących rozmaitych
wspomnień, od trudności dnia codziennego, do kiszki ziemniaczanej, pieca chlebowego na
kółkach, chałwy kupowanej pokątnie, zdecydowanie smaczniejszej, niż dziś – wyłania się
prawdziwy obraz życia w powojennych Bożkowicach.
Początkowo zakładano wydanie 100 egzemplarzy, które miały trafić do mieszkańców.
Udało się jednak wydrukować aż 500 książek, które wraz z rodzinami i znajomymi naszych
mieszkańców trafiły do różnych zakątków Polski i świata (m.in. do Ministerstwa Kultury i
Dziedzictwa Narodowego, do Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w Luksemburgu,
Fundacji Wspomagania Wsi, do Niemiec, do USA) oraz do lokalnych szkół, bibliotek,
organizacji pozarządowych.
Zespół redakcyjny przy przygotowaniu książki kierował się dewizą popularyzowaną
przez francuskich historyków pierwszej połowy XX w., że historii nie tworzą władcy, choćby
​najwybitniejszy, a jest ona sumą wydarzeń, jakie zaistniały w lokalnych społecznościach. W
ten sposób tzw. zwykli ludzie – w tym przypadku mieszkańcy Bożkowic – odzyskali należne
sobie miejsce w procesie historycznym.
A co wspólnego z ideą
smart wsi (smart village) ma projekt, którego głównym
rezultatem było wydanie książki?
Smart village to podejście rozwoju obszarów wiejskich,
które opiera się na wykorzystaniu nowoczesnych narzędzi i technologii w celu poprawy
jakości życia mieszkańców oraz podniesienia standardu usług publicznych. Celem
smart village jest stworzenie inteligentnego i zrównoważonego środowiska wiejskiego, które
odpowiada na konkretne potrzeby i potencjał danej społeczności. Bożkowice, realizując
nagrodzony projekt, udowodniły, że wpisują się w ideę rozwoju definiowaną jako
smart wieś.
Bez znajomości historii naszej wsi i jej nie mieszkańców, nie da się zbudować odpowiednio
dopasowanej strategii rozwoju. Nie znając przeszłości, trudno jest odnaleźć się i zrozumieć
współczesne zawiłości. Projekt „Nasze Bożkowice – wspomnienia mieszkańców” przyczynia
się do zachowania dziedzictwa lokalnego, wzmacniania więzi społecznych, podnoszenia
świadomości lokalnej historii i jej wartości, wykorzystania nowoczesnych technologii oraz
promowania innowacyjności i kreatywności w społeczności lokalnej. Działaliśmy
Samodzielnie, Międzypokoleniowo, Ambitnie, Różnorodnie, z poszanowaniem Tradycji, ale
wykorzystując nowoczesne Technologie i dbając o Tożsamość lokalną.
Ogromne podziękowania należą się nie tylko zespołowi realizującemu projekt, ale
przede wszystkim mieszkańcom Bożkowic, którzy podzielili się z nami osobistymi historiami,
często trudnymi wspomnieniami, poświęcili czas, aby tłumaczyć nam zawiłości rodzinnych
powiązań i towarzyskich relacji, przekazali dokumenty, fotografie i pamiątki rodzinne. To
niesamowity wkład w ocalenie od zapomnienia powojennej historii naszego regionu.
Szczególne podziękowania kierujemy też do doktora Łukasza Tekieli za nakreślenie nam
kierunku pracy i poszukiwań, rady, a przede wszystkim za przedstawienie nowego
spojrzenia na dzieje naszej wsi. Dziękujemy również panu Zbigniewowi Madurowiczowi za
możliwość przedrukowania przedwojennego rysu historycznego naszej miejscowości.