Pierwszą kartę korespondencyjną wprowadzono 1 października 1869 r. na terenie Monarchii Austro -Węgierskiej. Wkrótce z nowego pomysłu skorzystały Niemcy, Szwajcaria, Wielka Brytania i Rosja. W czasie I wojny światowej, w tym również w Lubaniu, pojawiły się pocztówki wojenne.

Pierwsze karty pocztowe nie wyglądały tak jak współczesne pocztówki, gdyż nie miały w ogóle obrazków. Pojawiły się one znacznie później wraz z napisami okolicznościowymi. Początkowo obrazki znajdowały się w rogu kartki, lecz z biegiem czasu zaczęły zajmować coraz więcej miejsca. Od początku istnienia jedna strona przeznaczona była na adres i znaczek, natomiast na tekst – strona z widokiem. Dopiero w 1904 r., poczta zmieniła zasady i odtąd na jednej stronie umieszczano obrazek, natomiast na drugiej znalazło się miejsce na korespondencję, przyklejenie znaczka oraz zaadresowanie. Do ilustrowania pocztówek stosowano drzeworyt, miedzioryt, akwafortę i litografię. W końcu techniki te wyparła fotografia.

fot.5 Pocztówka lubańska z 1916 r (zbiory Janusz Kulczycki)

fot.6 Lubańska pocztówka propagandowa z okresu I wojny światowej, 1915r (zbiory Janusz Kulczycki)

Okres od końca XIX wieku do zakończenia pierwszej wojny światowej nazywany jest jej złotym okresem pocztówki. Pełniła ona wtedy funkcje nie tylko użytkowe, była także obiektem pasji kolekcjonerskiej sporej części społeczeństwa. Na całym świecie organizowano wystawy, wydawano specjalistyczne pisma i zrzeszano się w klubach kolekcjonerskich. Krajem, który od początku przodował w liczbie i rodzajach wydawanych kartek były Niemcy. Szczególnie okres I wojny światowej przyniósł niespotykany dotąd wysyp pocztówek propagandowych. Ze względu na swoją masowość pocztówka była idealnym środkiem do promowania idei patriotycznych oraz prowojennych. Na kartkach umieszczano różne patriotyczne napisy i motywy, takie krzyże żelazne, wieńce dębowe, flagi, szarfy, wizerunki dowódców i monarchów walczących stron.

W swoich zbiorach kart pocztowych posiadam również pocztówki wojenne z czasów I wojny światowej, wysyłane z Lubania w latach 1914-1918. Do niniejszego artykułu wybrałem kilka lokalnych pocztówek propagandowych z charakterystycznymi miejskimi budowlami, udekorowanymi flagami państw koalicji centralnej: Niemcy (flaga czarno-biało-czerwona), Bułgaria (flaga czarno-żółta) – fot. 1 i 2, Turcja (flaga zielona) – fot. 3.

fot.1 Kartka pocztowa z okresu I wojny, Lubań 1915r (zbiory Janusz Kulczycki)

fot.2 Pocztówka pierwszo wojenna z Lubania 1915r (zbiory Janusz Kulczycki)

fot.3 Lubańska pocztówka z okresu I wojny 1916r (zbiory Janusz Kulczycki)

Kartki pocztowe zapewniały też szybką komunikację pomiędzy frontem a krajem ojczystym, pełniąc rolę współczesnego SMS-a. Obliczono, że tylko żołnierze niemieckich sił zbrojnych wysłali w tym okresie około 10 mld kart pocztowych ! Przeglądając swoje zbiory kart pocztowych odnalazłem też bardzo ciekawe pocztówki wysłane w okresie I wojny światowej z lubańskich lazaretów. Wśród nich są też kartki pocztowe wysłane przez Polaków wcielonych do armii niemieckiej. Nadawcą jednej z nich był Wincenty Kowalski, który zwracając się do swego brata Stanisława Kowalskiego tak pisał w 1914 r.: „Kochany bracie. Pieniądze od ciebie odebrałem, za które ci ślicznie dziękuję, donoszę ci, iż ja już tydzień jestem w Lazarecie na lewom noge sobie obtarłem od buta i mi mocno opuchła. 2 razy mi zszyli, teraz mi trochę lepi, tak nie mam więcej do pisania, tylko ci śle miłe pozdrowienia” (fot. 4).

fot.4 Kartka Polaka z niemieckiej armii wysłana w 1914r. z lubańskiego lazaretu (zbiory Janusz Kulczycki)

Janusz Kulczycki jest regionalistą, badaczem historii Lubania oraz całych Górnych Łużyc i publicystą. Jest również współzałożycielem i prezesem Stowarzyszenia Miłośników Górnych Łużyc w Lubaniu.

Autor: Janusz Kulczycki (Stowarzyszenie Miłośników Górnych Łużyc)