Alianckie zdjęcie lotnicze z grudnia 1944 roku. Oznaczona przez autora lokalizacja baraków.

O lubańskich obozach pracy przymusowej pisał zarówno Klaus Christian Kasper, jak i Janusz Kulczycki w artykule pt. „Obozy pracy przymusowej w Lubaniu w okresie II wojny światowej” (linki do artykułów: kliknij tutaj i tutaj). Ale na listach tych nie znajduje się obóz pracy przy ulicy Rzemieślniczej. Mi jednak nie daje spokoju ta lokalizacja, z uwagi na jedno z alianckich zdjęć lotniczych wykonanych w grudniu 1944 roku.

Za dawną fabryką Petzolda, w której przed wojną przerabiano len (moczarnia – niem. Flachsroste), widnieją wyraźnie cztery, sporej wielkości baraki. Na planie Lubania z 1940 roku oznaczono budynki fabryczne na Messergasse 5, jednakże owych budynków gospodarczych czy baraków już nie. Może dlatego że były po prostu drewniane, a może dlatego z powstały już w okresie późniejszym?

Fragment planu miasta z 1929 roku z oznaczoną moczarnią lnu Petzolda.

Podobnie nie oznaczono ich na pierwszym polskim planie Lubania z 1948 roku. Oczywiście mogły to być po prostu nietrwałe budynki gospodarcze, np. przeznaczone do suszenia lnu, ale ich układ i kontekst historyczny raczej może wskazywać na kolejny obóz pracy przymusowej w Lubaniu, o którym nic nie wiemy.

Z danych niemieckich wynika, że w pobliskiej fabryce Man, Dähne & Habermann przy ul. Młynarskiej (Am Mühlgraben 2) produkowano w czasie wojny tkaniny maskujące dla wojska. Obecnie nie ma tej fabryki, bowiem została ona zniszczona w czasie wojny, a jej ruiny wyburzono po jej zakończeniu (obecnie jest to plac magazynowy). Niewątpliwie w tej fabryce pracowali robotnicy przymusowi. Gdzie ich zatem zakwaterowano?

Rejon walk na północy Lubania, 28 luty 1945 r.

Rejon walk po 22 lutego 1945 roku. Autor oznaczył czerwonym kołem lokalizację moczarni lnu

O teren ten, trwały ciężkie walki podczas zdobywania Lubania przez Sowietów w lutym 1945 roku. W dniu 25 lutego radziecka 23 Brygada Piechoty Zmotoryzowanej, wspierana czołgami 56 Brygady Pancernej po krwawym boju, którego wynikiem były duże straty w ludziach i sprzęcie, w końcu zajęła tereny na północ od ujścia Siekierki do Kwisy czyli rejon dzisiejszej ulicy Rzemieślniczej (przed wojną Messergasse – pol. Nożownicza).

Ruiny moczarni lnu tuż po wojnie

W trakcie walk Rosjanie zajęli znajdujące się w tym rejonie tereny przemysłowe tj. obiekt rzeźni miejskiej (po wojnie rozlewnia PSS Społem) oraz moczarnię lnu (niem. Flachsroste). Atak ten jednak miał miejsce nie od północy, lecz od strony wcześniej zajętych przez tą brygadę terenów przy dzisiejszej ulicy Rybackiej. Prawdopodobnie od północy nadeszły także posiłki z 54 Brygady Zmotoryzowanej. Niewykluczone, że właśnie podczas tych walk spłonęły drewniane baraki, mogące być miejscem zakwaterowania robotników przymusowych.

Kolorowe zdjęcie lotnicze Lubania sprzed wojny.Autor zaznaczył lokalizację terenu moczarni lnu

Zdjęcie lotnicze z około 1942 roku. Niestety interesujący obraz znajduje się już tuż poza kadrem

Dość ciekawym wydaje się także fakt, że po wojnie obszar, gdzie znajdowały się baraki nie wszedł w skład sąsiedniej fabryki bawełnianej, lecz został skomunalizowany. Do tej pory działka stanowi własność Miasta Lubań.

Lokalizacja baraków na współczesnym zdjęciu z geoportalu

ul. Rzemieślnicza, ruiny dawnej moczarni lnu Petzolda

Współczesna mapa tego terenu

Być może w odpowiedzi na to, co znajdowało się na tej działce w czasie wojny, mogliby w przyszłości odpowiedzieć eksploratorzy z Sekcji Detektorystów Stowarzyszenia Miłośników Górnych Łużyc w Lubaniu.

Autor: Tomasz Bernacki

Tomasz Bernacki jest znanym lubańskim regionalistą i badaczem historii Lubania oraz Dolnego Śląska i Górnych Łużyc. Zawodowo pełni funkcję Naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska i Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miasta Lubań.

Data publikacji 24.08.2024 r.