Tuż przy narożniku Domu Solnego w Lubaniu stał przez kilkadziesiąt lat tajemniczy obiekt. Zapewne niewielu mieszkańców naszego miasta wie, że był to prawie kompletny, stary dystrybutor paliwa (patrz foto poniżej), których za czasów niemieckiego Lauban znajdowało się na terenie miasta kilkanaście. Urządzenia te znajdowały się również sąsiadujących z Lubaniem wioskach (patrz trzecie foto poniżej).

Dawny dystrybutor paliwa przy Domu Solnym (za czasów gdy stacjonowała tam Państwowa Straż Pożarna, pełnił funkcję latarni strażackiej – foto: Janusz Kulczycki)

Identyczny jak Lubaniu dystrybutor paliwa, przy nieistniejącym schronisku na Przełączy Kowarskiej (foto: domena publiczna)

Dystrybutor ten znajdował się w tym samym miejscu od lat trzydziestych minionego stulecia. We wnętrzu zachowała się nawet ręczna pompa ze wskaźnikami do odmierzania paliwa. Przed laty, by urządzenie nie zostało poddane całkowitej dewastacji, tym bardziej że w naszym kraju ocalało ich bardzo niewiele, zaapelowałam do władz miasta o jego uratowanie. Samorząd podjął więc decyzję o jego zdemontowaniu i renowacji. Obecnie dystrybutor znajduje się w lubańskim Muzeum Regionalnym.

Dawny zajazd „Grauer Wolf” z dystrybutorami paliwa (źródło foto polska-org.pl)

Zanim pojawiły się pierwsze stacje paliw, pionierzy samochodów sami musieli organizować sobie paliwo. Zazwyczaj napełniali nim bak w domu przed wyjazdem w trasę. Paliwo trzymali w beczce usytuowanej niedaleko garażu. Ze względu bezpieczeństwa, tank ten umieszczano później pod ziemią. Pompa odmierzająca ilość wypływającej cieczy, przystosowana specjalnie do paliwa samochodowego, powstała w firmie S.F.Bowser & Co.Inc. w Fort Wayne w roku 1905.

Zabytkowy dystrybutor koncernu ESSO (foto: domena publiczna)

W 1923 roku manualne pompy zastąpione zostały pompami elektrycznymi, a ich szklane zbiorniki na szczycie tarczami wskazującymi ilość pobranego płynu. Kolejnym krokiem było wprowadzenie (1932 r.) na miejsce tarcz mechanicznego kalkulatora zwanego variatorem, który przy użyciu dwóch rotacyjnych kół z liczbami wskazywał zarówno pojemność zakupionego towaru, jak i jego dokładną cenę. Na Dolnym Śląsku przed wojną swoje dystrybutory i stacje paliw posiadały następujące koncerny naftowe: LEUNA, OLEX, później Deutsche BP, DAPG (Deutsch-Amerikanische Petroleum-Gesellschaft), później Standard Oil, ESSO (patrz foto powyżej), Schell, Britisch Petroleum i B.V ARAL.

Przedwojenna, nieistniejąca stacja paliw LEUNA w Lubaniu przy obecnej ul. Zgorzeleckiej – naprzeciw Intermarche (foto: zbiory autora)

Na zachowanych w moich zbiorach dawnych kartkach pocztowych przedwojennego Lubania odnalazłem stację paliw firmy LEUNA przy ul. Äussere Görlitzerstrasse (patrz foto powyżej). Stacja ta znajdowała się tuż przy znanej gospodzie „Zum Stern” („Pod Gwiazdą”), zniszczonej doszczętnie w trakcie Bitwy o Lubań w lutym i marcu 1945 roku. Do informacji o innych stacjach paliw na terenie naszego miasta, nie udało mi się niestety dotrzeć.

Dystrybutor koncernu Standard Oil na lubańskim rynku (foto: zbiory autora) 

Pojedyncze samoobsługowe dystrybutory paliwa stały natomiast przy wielu lubańskich ulicach. Jeden z nich, koncernu Standard Oil, znajdował się na chodniku przy północnej pierzei Rynku. Przy Äussere Nikolaistrasse (obecnie ul. Rataja) Rudolf Albrecht prowadził warsztat samochodowy, przy którym stał również jeden z miejskich dystrybutorów. Z roku 1925 zachowała się interesująca fotografia ukazująca moment tankowania samochodu na tej stacji (patrz foto poniżej)

Tankowanie samochodu przy warsztacie samochodowym przy Äussere Nikolaistrasse  – obecnie ul. Rataja (foto: zbiory autora)

Większe lokalne zajazdy i hotele udostępniały własne garaże dla samochodów gości. Przed odjazdem każdy zmotoryzowany klient mógł zatankować własny samochód z hotelowego dystrybutora. Na fotografii poniżej widzimy właśnie taką sytuację – tankowanie samochodu przed garażami hotelu „Deutscher Hof” („Niemiecki Dwór”) – obecnie teren przy przychodniach lekarskich na pl. Okrzei.

Tankowanie samochodu przed garażami hotelu „Deutscher Hof” w Lubaniu (foto: zbiory autora)

Po wojnie pojedyncze dystrybutory paliwa były sukcesywnie zastępowane stacjami paliw. W Lubaniu pierwsza z nich powstała w latach 50 XX w. obok domu pod okrętem, na skrzyżowaniu ówczesnej ul. Armii Czerwonej z ul. Podwale i ul. Zgorzelecką patrz (foto poniżej). Pojedyncze dystrybutory i stacje paliw istniały w naszym mieście jeszcze do lat 90, ale tylko na terenie niektórych zakładów pracy, między innymi w lubańskim PKS (patrz kolejne zdjęcie poniżej).

  Nieistniejąca stacja paliw CPN przy Domu pod okrętem (foto: Barbara Czarnecka źródło: polska-org.pl 

Zakładowa stacja paliw w lubańskim PKS (foto: PKS Voyager Lubań)

Obecnie w Lubaniu istnieje sześć dużych stacji paliw: Watis przy ul. Jeleniogórskiej 14, Schell przy ul. Rybackiej 21, Orlen przy ul. Rybackiej 32, Orlen przy u. Cmentarnej 5 i Darkon przy ul. Jana Pawła II 3. Obecnie obiekty te pełnią nie tylko rolę punktów tankowania paliwa, ale również sklepów i punktów obsługi podróżnych o charakterze gastronomicznym.

Autor: Janusz Kulczycki

Data publikacji 06.04.2025 r.

Janusz Kulczycki jest regionalistą, badaczem historii Lubania a także całych Górnych Łużyc. Jest również publicystą. Był pomysłodawcą i współzałożycielem Stowarzyszenia Miłośników Górnych Łużyc w Lubaniu. Od początku jest jego prezesem.

.