Generał Wilhelm von Courbiére

Pruski generał Wilhelm von Courbiére (1733–1811) był niemieckim bohaterem wojen napoleońskich w czasie których sprawował funkcję gubernatora generalnego Prus Zachodnich. Do historii bitew europejskich przeszła bohaterska obrona twierdzy Grudziądz (niem. Graudenz) którą dowodził generał. Wówczas to wojska francuskie przez cały rok 1807 – od 12 stycznia do 12 grudnia, bezskutecznie próbowały ją zdobyć. Tam też w roku 1811 złożono doczesne szczątki generała. Później jego imieniem nazwano 19 Pułk Piechoty Armii Pruskiej, którego pododdziały stacjonowały w Lubaniu i Zgorzelcu.

19 Pułk Piechoty im. von Courbiére (2 Poznański) – niem. Infanterie-Regiment von Courbiére (2. Posensches) Nr.19, został sformowany 1 lipca 1813 roku w Kłodzku, następnie jednostkę przeniesiono do Magdeburga, a w roku 1817 do Poznania. Pierwotnie pułk nosił nazwę 19 Pułku Piechoty. W 1860 roku przemianowano go na 19 Pułk Piechoty (2 Poznański), zaś w 1889 na 19 Pułk Piechoty im. von Courbiére’a. W październiku 1896 roku generalne dowództwo Armii Prus zadecydowało o przeniesieniu (2. Poznańskiego) z Jawora do Lubania. Niewykluczone, że na zmianę stanowiska dowództwa wpłynęła rozbudowa koszar w Zgorzelcu, w którym pododdziały 19 Pułku Piechoty stacjonowały od 1871 roku, a także przekazanie przez miasto Lubań terenów pod budowę koszar, która ruszyła w ekspresowym tempie. Od powstania koszar w Lubaniu, pułk miał dwa miejsca swojego stacjonowania – we wspomnianym już Zgorzelcu (gdzie stacjonowały dwa bataliony – 1 i 3) i w naszym mieście (gdzie na stałe dyslokowano 2 Batalion Piechoty).

Koszary 1 i 3 Batalionu 19 Pułku Piechoty im. von Courbiére w Zgorzelcu – budynek Sztabu Pułku

Koszary 2 Batalionu 19 Pułku Piechoty im. gen. von Courbiére – budynek kasyna oficerskiego

W roku 1913 przypadała setna rocznica sformowania pułku. Z tej też okazji w dniach 6 – 8 lipca 1913 r. zorganizowano wielkie uroczystości w Lubaniu. Ulice miasta ozdobiono girlandami kwiatów i gałązek. Ukwiecono koszary i miejski rynek, gdzie koncentrowały się główne uroczystości. W parku miejskim na Kamiennej Górze w dniu 7 lipca 1913 roku, wystawiono napisaną specjalnie na tę okazję sztukę teatralną, której twórcą był znany lokalny historyki poeta – Fritz Bertram, późniejszy dyrektor lubańskiego Heimatmuseum. Sztuka nosiła tytuł „Jutrzenka Wolności” (niem. „Im Morgenrot der Freiheit”) i odnosiła się do okresu wojen napoleońskich. Czterostronicowy plan uroczystości wydrukowano w lubańskiej drukarni Bruno Wittiga.

Jedna ze scen sztuki pt.„Jutrzenka Wolności” (niem. „Im Morgenrot der Freiheit”) wystawiona w parku Kamienna Góra w Lubaniu

Prolog wygłosił porucznik Paetsch – adiutant 2 kompanii. W przedstawieniu udział wzięli: nadporucznik von Schweinischen w roli generała Blüchera, porucznik Vehling zagrał adiutanta generała, nauczyciel Lange wystąpił w roli barona – właściciela posiadłości, w której odbywa się akcja, a także porucznicy: Goetze i Zabel i Kober którzy grali oficerów batalionu.
W okazałym plenerowym przedstawieniu wzięło jeszcze udział blisko dwadzieścia kolejnych osób, będących podoficerami i muszkieterami czterech plutonów, a także nauczyciele lubańskich szkół i kilkudziesięciu statystów. Występowali zarówno w rolach pruskich żołnierzy, jak i francuskich maruderów, a także miejscowych rolników. Wystawiona sztuka składała się z trzech aktów: I akt – Wiosna 1813 roku, II akt – Bitwa pod Budziszynem i III akt – Po bitwie pod Kaczawą. Muzykę do poszczególnych odsłon oparto na utworach odpowiednio: Webera, Bacha i Junghausa. Utwory grały: Orkiestra Reprezentacyjna Garnizonu Lubań pod batutą kapelmistrza Junghausa, a także Orkiestra Reprezentacyjna Miasta Lubań. Za dekoracje odpowiadali sierżanci: Seegers i Crowitsch. Kostiumy i peruki powstały w firmie Matheus w Zgorzelcu i w pracowni krawieckiej lubańskiego batalionu. Prace budowlane wykonał zespół pod kierownictwem mistrza budowlanego Seibta z Lubania.

Kilkutysięczna widownia która oglądała sztukę

Całą uroczystość oglądała liczna widownia i znakomici zaproszeni goście, w tym weterani. Narrację i konferansjerkę z objaśnieniami historycznymi, a także zarządzanie poszczególnymi grupami prowadzili kapitan von Wiese, porucznik Vent-Schmidt i sierżant Streblow z 6 plutonu. Wyróżniający się oficerowie i podoficerowie, a także zaproszeni goście specjalni otrzymali pamiątkowe medale z wizerunkami królów Fryderyka Wilhelma I i Wilhelma II. 

Żołnierz lubańskiej „dziewiętnastki” w umundurowaniu bojowym wraz z wyposażeniem

Rok po opisanych uroczystościach rocznicowych żołnierze lubańskiego 2 Batalionu Pułku poszli do boju, bowiem 28 lipca 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Jednostka brała udział w najcięższych walkach we Francji – pod Verdun i nad Mozelą.

Od lewej: Janusz Kulczycki, Robert Daszkiewicz i Zbigniew Madurowicz, podczas konferencji poświęconej Polakom służącym w lubańskiej jednostce 19 Pułku Piechoty

Zrewitalizowany pomnik wojenny 19 Pułku Piechoty, zrekonstruowany przy Al. Komtanatów w Lubaniu.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że 27 października 2018 roku Stowarzyszenie Miłośników Górnych Łużyc, zorganizowało konferencję poświęconą Polakom służącym w pododdziałach 19. Pułku Piechoty, które stacjonowały w dawnym Lauban. Wraz z kolegą Januszem Kulczyckim byliśmy prelegentami tego spotkania. W tym dniu odbyło się również odsłonięcie zrekonsruowanego pomnika poświęconego pamięci żołnierzy tej jednostki, którzy polegli na froncie.

Zbigniew Madurowicz jest pasjonatem historii, publicystą i regionalistą związanym ze Stowarzyszeniem Miłośników Górnych Łużyc. Jest dziennikarzem Gazety Olszyńskiej i Przeglądu Lubańskiego. Z wykształcenia jest cenionym farmaceutą i Wiceprezesem Zarządu Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej.

Autor: Zbigniew Madurowicz