Weekend z historią. 80 rocznica Bitwy o Lubań. Część III (WIDEO)
Przedstawiciele mediów i wojskowi na ulicach zrujnowanego Lubania (08.03.1945 r.)
Siły niemieckie odbiły miasto z rąk Rosjan 6 marca 1945 r. O godzinie 16.00 pierwsi żołnierze Wehrmachtu weszli na ulice Lauban. Do godziny 18.00 Rosjanie wycofali się także z Uniegoszczy.
płk Aleksander Gołowaczew
Tego samego dnia w trakcie walk pod Nawojowem, zginął prawdopodobnie od kuli niemieckiego snajpera, pułkownik Aleksander Gołowaczew, znany ze swej szaleńczej odwagi dowódca 23. Brygady Piechoty Zmotoryzowanej. Pułkownik Gołowaczew, weteran walk pod Kurskiem i Bohater Związku Radzieckiego, już wcześniej nie stracił o mało życia w walkach w samym Lubaniu (został otoczony wraz ze sztabem w jednej z kamienic). Ale wówczas udało mu się wyjść z okrążenia. Tym razem nie miał tyle szczęścia.
Jeszcze przez kilka kolejnych dni miała miejsce akcja „oczyszczania” miasta, polegająca na wyłapywaniu radzieckich niedobitków. Ale niedługo po odbiciu Lubania Niemcy utracili inicjatywę. Ofensywa Wehrmachtu utknęła pod Nowogrodźcem. W rezultacie nacierającym udało się przesunąć front zaledwie o około 10 do 12 kilometrów. Po tych bojach obydwie strony były bardzo wykrwawione. 3 Armię Pancerną Gwardii rosyjskie dowództwo wycofało w rejon Bolesławca, celem uzupełnienia ludzi i sprzętu. Po bitwie lubańskiej komponent ten posiadał jedynie 255 czołgów i dział samobieżnych (15 lutego 1945 r.
miał ich jeszcze 418).
Grupa uderzeniowa Nehringa także poniosła znaczne straty. Sama tylko jednostka „Führer-Grenadier-Division” straciła w walkach 800 ludzi, w tym 153 oficerów i podoficerów oraz 647 szeregowych. Mniej więcej drugie tyle zostało rannych i zaginionych. Nie przeszkadzało to jednak propagandzie III Rzeszy nagłośnić powodzenia Wehrmachtu pod Lubaniem jako niebywały sukces. Do miasta w dniu 8 marca przybył minister propagandy dr Joseph Goebbels, który najpierw wizytował pododdziały, a następnie w otoczeniu mediów i generalicji oraz ważnych urzędników partyjno – państwowych, wygłosił na Rynku płomienną mowę do żołnierzy z „Führer-Begleit-Division”.
Goebbels wita się z bohaterem obrony Lubania Wilhelmem Hübnerem (08.03.1945 r.)W trakcie uroczystości dowódca Armii Środek gen. Ferdinand Schörner (wówczas jeszcze generał, bowiem feldmarszałkiem został dopiero w kwietniu), za bohaterstwo w obronie miasta odznaczył Krzyżem Żelaznym 16-letniego Wilhelma Hübnera. Chłopiec był mieszkańcem Lubania, a właściwie ówczesnego Kerzdorf czyli powojennych Księginek. Mieszkał przy obecnej ul. Kościuszki w ciągu kamienic, w miejscu w którym dzisiaj znajduje się biurowiec spółki Tauron, a ta część miasta należała wówczas do Gminy Kierzdorf. Uczył się w przyzakładowej szkole, należącej do ówczesnych Kolejowych Zakładów Naprawczych w Lubaniu (niem. Reichsbahnausbesserungswerk Lauban). W lutym 1945 roku Wilhelm został wcielony do oddziałów zbrojnych Hitlerjugend. Był sprytny i używając pancerfaustów skutecznie zniszczył w Lubaniu ponad 20 radzieckich czołgów, które po rozpoczęciu operacji lubańskiej szturmowały miasto. Jako bohater wojenny trafił do Berlina, gdzie 20 kwietnia 1945 roku w ogrodach Kancelarii Rzeszy wziął udział w spotkaniu z Hitlerem, który osobiście pogratulował mu odwagi i zniszczenia tak dużej ilości radzieckich tanków. Wilhelm nie zdawał sobie wówczas sprawy z tego, że był jednym z kilkunastu chłopców, którzy jako ostatni widzieli Führera.
Lubański rynek po zakończeniu walk
Po opanowaniu Lubania, Niemcy znów czynili przygotowania do obrony. Zakładano zapory przeciwczołgowe, ulice barykadowano, w poszczególnych domach kuto otwory strzelnicze.
Ponieważ Volkssturm nie mógł sam podołać tym zadaniom, do budowy systemu obronnego skierowano kobiety i robotników przymusowych przywiezionych z Saksonii.
Pomimo znacznego oddalenia od frontu, Lubań nadal znajdował się w zasięgu radzieckiej artylerii, nie mówiąc już o lotnictwie. Jedynie w okresie Wielkiego Tygodnia na miasto spadło 630 pocisków. Jednakże
do ponownego wybuchu walk ulicznych już nie doszło. Tuż przed wkroczeniem Rosjan, żołnierze niemieccy wypełnili rozkaz Hitlera z 19 marca 1945 r. o niszczeniu wszelkich dóbr i urządzeń mogących mieć jakąkolwiek wartość dla przeciwnika. W pierwszych dniach maja wysadzono okoliczne mosty. W mieście zostały na przykład zniszczone mosty przy obecnych ulicach Dąbrowskiego i 7 Dywizji.
W źródłach nie ma zgodności co do dnia ostatecznego zajęcia Lubania przez Armię Czerwoną. Polscy historycy często przyjmują datę 9 maja 1945 r. Natomiast zdaniem niemieckich historyków, pododdziały Wehrmachtu opuściły Lubań w nocy z 7 na 8 maja i skierowały się na południe do Leśnej. Oddziały radzieckie miały wkroczyć do miasta zaraz po wycofaniu się Niemców, czyli rankiem 8 maja. Tego samego dnia wieczorem, wycofujący się żołnierze dowódcy obrony Lubania majora Tschuschkego, jeszcze przed udaniem się do Czech, zdążyli stoczyć potyczkę w pobliżu Leśnej i wysadzić mosty w Leśnej i Bożkowicach.
Czaszka ekshumowanego w Lubaniu (w okolicach szpitala) żołnierza Wehrmachtu. (21.10.2024 r. zdjęcie: Pracownia Badań Historycznych i Archeologicznych „Pomost” z Poznania)
W wyniku walk, a następnie w wyniku bombardowań i ostrzałów artyleryjskich, znaczna część pięknego przed wojną Lubania, zamieniła się w rumowisko. Szacuje się, że miasto zostało zniszczone w około 60 procentach, a w gruzach legło 1850 budynków. Najbardziej ucierpiało śródmieście, szczególnie zabudowa pomiędzy Rynkiem a kościołem św. Trójcy oraz wschodnia część miasta – okolice obecnego Placu Śląskiego, linii kolejowej do Węglińca i obwodnicy biegnącej ulicą Rybacką. Nie może zatem dziwić fakt, iż Lubań (obok m.in. Wrocławia i Głogowa) był wymieniany wśród najbardziej zniszczonych miast powstałego po 1945 Województwa Wrocławskiego. Bitwa o Lubań pochłonęła łącznie 8 557 ofiar, a zabitych żołnierzy ekshumuje się do dnia dzisiejszego.
Część I artykułu: kliknij tutaj , część II artykułu: kliknij tutaj
Autor: Zbigniew Madurowicz
Zbigniew Madurowicz jest pasjonatem historii, cenionym publicystą i regionalistą związanym ze Stowarzyszeniem Miłośników Górnych Łużyc. Publikuje w Przeglądzie Lubańskim i Gazecie Olszyńskiej. Z wykształcenia jest farmaceutą. Pełni funkcję Wiceprezesa Zarządu Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej.
Posłowie
Zdobycie Lubania przez Armię Czerwoną, zostało pokazane w radzieckim filmie wojennym z 1984 r. w reżyserii Iwana Gorobieca pt. Działaj stosownie do sytuacji (ros. Действуй по обстановке!). W filmie, choć jego scenariusz jest fikcyjny, częściowo odzwierciedlono niektóre fakty i miejsca Bitwy o Lubań. Link do filmu: KLIKNIJ TUTAJ
W 1988 ekipa dokumentalistów Telewizji NRD, nagrywała w Lubaniu film pt. Dwaj Niemcy (niem. Zwei Deutche) o wojennych i powojennych losach dwóch chłopców-żołnierzy, którzy walczyli w czasie II wojny światowej i których zdjęcia, ale wówczas jako anonimowe, po wojnie obiegły cały świat. Jednym z tych chłopców był wspomniany w artykule Wilhelm Hübner. Link do filmu: KLIKNIJ TUTAJ
Mieszkaniec Lubania Jarosław Ludowski wraz ze swoim synem Dominikiem, nagrali i wyemitowali na swoim kanale na YouTube cykl filmów dokumentalnych dotyczących operacji lubańskiej. Link do kanału: KLIKNIJ TUTAJ
Jarosław Ludowski napisał także cykl artykułów dotyczących genezy i przebiegu Bitwy o Lubań. Zostały one opublikowane w roku 2020 na łamach Przeglądu Lubańskiego pod tytułem: Bitwa o Lubań dzień po dniu. Ponadto autor napisał też książkę pt. W osłonie trzeciej pancernej, opisującą udział radzieckiego i niemieckiego lotnictwa w walkach podczas Operacji Dolnośląskiej i Bitwy o Lubań, w okresie od 8 lutego do 8 marca 1945 r. Zakres publikacji dotyczy obszaru działania głównego ugrupowania uderzeniowego 1 Frontu Ukraińskiego – 3 Armii Pancernej Gwardii i 52 Armii, od forsowania Odry z przyczółka ścinawskiego, aż po ciężkie walki pod Lubaniem.
Arkadiusz Wilczyński napisał książkę pt. Ostatnie zwycięstwo III Rzeszy, w której m.in. odpowiada na pytanie: dlaczego w czasach PRL nie wolno było zajmować się wydarzeniami dotyczącymi Bitwy o Lubań ani o nich pisać?
Wiele artykułów na temat Bitwy o Lubań napisał lubański regionalista Janusz Kulczycki. Tematyką tą zajmował się również Tomasz Bernacki, Janusz Skowroński oraz Andrzej Maciaszczyk. W 2016 r. o wydarzeniach z lutego i marca 1945 r. powstał komiks pt. Głupcy, dzieci i bohaterowie. Lubań 1945. Jego pomysłodawcą był szef lubańskiego Muzeum Regionalnego dr Łukasz Tekiela.
Obejrzyj wideo:
Data publikacji 09.03.2025 r.