Lubań. Historia kamiennogórskiej prochowni
Krótka opowieść o kamiennogórskiej prochowni. Przy okazji rozpoczęcia ostatniego etapu prac związanych z wejściem do sztolni od strony ulicy Parkowej, kolejny raz słyszę pytania o położony tuż obok sztolni półkolisty mur bazaltowy. Spieszę więc z wyjaśnieniami – pisze znany lubański regionalista i badacz historii miasta Tomasz Bernacki
Zachodni stok Kamiennej Góry o dość dużym nachyleniu przechodził niegdyś w pas bardzo żyznych i podmokłych łąk, które dochodziły aż do Potoku Starolubańskiego. Przed wojną określano je mianem Wiesenberge – Łąk Górskich. Natomiast w zachodniej części Kamiennej Góry zlokalizowany był jeden z kamieniołomów bazaltu, prawdopodobnie młodszy – dzisiaj znamy go pod nazwą Kociołek. Jego eksploatacja była bardzo trudna, gdyż znajdują się tu duże masywne bloki bazaltowe, przeważnie w postaci słupów nieregularnych i regularnych. W końcu XVIII wieku jego eksploatację zawieszono z powodu właśnie trudnych warunków urabiania skały. Jednakże w początkach XIX wieku z powodu m.in. budowy Domu Górskiego zaprzestano eksploatacji kamieniołomu wschodniego (w jego miejscu znajduje się dziś m.in. amfiteatr).
Powrócono z eksploatacją do kamieniołomu zachodniego, do kruszenia skał jednakże zaczęto używać materiałów wybuchowych. Ze względu na bezpieczeństwo pracujących wewnątrz kamieniołomu górników, materiały wybuchowe były składowane poza wyrobiskiem, na końcu ścieżki, która prowadziła na południe, zboczem wzgórza. Dynamit trzymano w niewielkim budynku zwanym Pulverhaus czyli Prochownia. Z uwagi na stromy stok, musiano poszerzyć półkę i wykonać mur oporowy – to właśnie mur znajdujący się pomiędzy wejściami do sztolni nr 1 i 2. Budynek ten widnieje już na planie miasta z 1857 roku.
W zasadzie zachowały się chyba dwa zdjęcia przedwojenne prochowni, które prezentuję Państwu. Od lat 20. XX wieku poniżej, w miejscu dawnych łąk zaczęto realizować osiedle budynków komunalnych, określanych ogólnym mianem Wiesenberg Siedlung. Wskutek zaprzestana wypasu owiec zachodnie zbocza Kamiennej Góry zaczęły zarastać samosiewami, dlatego też określono je mianem Pulverbusch – Zarośla Prochowe.
Ulicę znajdującą się bezpośrednio poniżej prochowni nazwano Am Pulverbusch Strasse. Po II wojnie światowej przemianowano ją najpierw na Prochową, potem na Komuny Paryskiej i w końcu Parkową. Na niewielkim wypłaszczeniu dla mieszkańców poniżej prochowni wybudowano dwa korty tenisowe i boisko. Zostały one zniszczone w 1944 roku, gdy rozpoczęto drążenie sztolni na schron przeciwlotniczy. Dziś w ich miejscu znajduje się plac zabaw. Co ciekawe do celów górniczych również były wykorzystywane materiały wybuchowe i prawdopodobnie w celu ich magazynowania zbudowano kilkadziesiąt metrów dalej kolejny magazynek. Ot, niewielki bazaltowy mur oporowy, a ileż można wokół niego budować ciekawych opowiadań o historii tej części miasta.
Galeria zdjęć:
Tomasz Bernacki jest znanym lubańskim regionalistą i badaczem historii Lubania oraz Dolnego Śląska i Górnych Łużyc. Zawodowo pełni funkcję Naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska i Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miasta Lubań
Autor: Tomasz Bernacki