Mieszkańcy Olszyny już od pierwszych dni lutego oglądali wieczorami czerwone łuny

palących się miast. Wcześniej, bo już w styczniu, przez wieś zaczęły

przemieszczać się kolumny jeńców rosyjskich i angielskich. Często zatrzymywali się na

nocleg, po czym w konwoju ruszali na zachód. Również w styczniu pojawili się uchodźcy z

terenu Śląska. Spore zainteresowanie wzbudził pochód zakonnic z trzebnickiego klasztoru

Św. Jadwigi, a także długa kolumna autobusów. Do 15 lutego na olszyńskim dworcu

kolejowym zatrzymywały się ostatnie przeładowane pociągi z Festung Breslau (Twierdzy Wrocław). Uchodźcy byli rozdzielani do poszczególnych domów. Średnio na jedną rodzinę przypadało 3-5 osób.

Miejscowy Orstgruppenleiter (naczelnik lokalnej struktury NSDAP) starał się jeszcze wszystkich uspokajać, ale kiedy 13 lutego zawyły syreny fabryki mebli i przez głośniki ogłoszono polecenie, aby kobiety z dziećmi i staruszki zgrupowały się przy drodze wylotowej do Biedrzychowic, stało się jasne, że front jest tuż obok.

Na całej długości drogi wyjazdowej, począwszy od Urzędu Gminy (znajdującego się tam gdzie obecnie istnieje Urząd Miejski), stały przygotowane ciężarówki, na których pośpiesznie umieszczano ludzi, jedynie z podręcznym bagażem i przewożono do Giebułtowa, skąd dalej przemieszczali się do Czech. Około 30 osób odleciało samolotem spod Mirska, przez Czechy do bawarskiego Oberpfalz.

Inna grupa mieszkańców Olszyny przemieszczana była wahadłowo w Kraj Sudetów. Ludzi

przewożono ciężarówkami z placu drzewnego fabryki mebli Ruscheweyh. W halach

fabrycznych przygotowano stoły i ławy dla oczekujących na kolejny transport. Pierwszym

etapem był Heinersdorf, gdzie miejscowy nauczyciel Reiche zajmował się kwaterunkiem i

aprowizacją, a także koordynował kolejne transporty.

11 lutego dwanaście traktorów z przyczepami z olszyńskich gospodarstw rolnych

kursowało do Bolesławca i z powrotem, przewożąc ludzi i wywożąc materiały z

bolesławieckich składów. Kiedy 16 lutego kilka rosyjskich czołgów pojawiło się w okolicy

Mściszowa i Radostowa Dolnego, kursy traktorów ustały.

Szpica armii znajdowała się już wówczas około 6 kilometrów od karczmy „Pod Lipami” w Olszynie

Dolnej. Żaden jednak czołg nie pojawił się na przedpolu Olszyny, gdyż kierunek natarcia

przesunął się na Uniegoszcz i Lubań. Rosjanom chodziło przede wszystkim o opanowanie

dworca kolejowego i odcięcie linii kolejowej Zgorzelec – Lubań – Olszyna – Jelenia Góra –

Kłodzko (niem. Görlitz – Lauban – Langenöls – Hirschberg – Glatz), zaopatrującej wojska niemieckie na Śląsku.

14 lutego przez Olszynę przetoczył się pochód uciekinierów z pobliskiego Radostowa.

Częściowo nocowali w Olszynie, niektórzy próbowali wracać, jednak ostrzał artylerii rosyjskiej

uniemożliwił ten zamiar. Kilku odważnych już nigdy nie wróciło. Tego samego dnia w pałacu

w Olszynie Średniej zakwaterował się oddział marynarzy. W piwnicach złożono kilkaset

kilogramów materiałów wybuchowych i zainstalowano radiostację. Po kilku dniach

wspomniany oddział opuścił Olszynę.

W Olszynie początkowo nie stacjonowało regularne wojsko. Grupą miejscowego Volkssturmu

dowodził wójt z Radostowa z kilkoma pomocnikami. Do oddziału wcielano miejscowych

mężczyzn, często wyciąganych nocą z łóżek. Dowództwo mieściło się w karczmie Jeschego,

a szturmani kwaterowali w gospodzie „Kaufland”. Dwaj mężczyźni, którzy nie stawili się do

służby zostali skazani na śmierć.

Zadaniem grupy pod dowództwem Gustava Plachty, było zabezpieczenie Olszyny na północ od linii kolejowej, na kierunku Radostów. Nie dochodziło do bezpośrednich starć gdyż oddziały armii czerwonej nie przemieszczały się w kierunku Olszyny. Każdego kolejnego dnia płonęły kolejne zabudowania w Radostowie Dolnym, a także z tego kierunku każdego ranka nadlatywały rosyjskie samoloty.

Autor: Zbigniew Madurowicz