Jeziora zalewowe na Kwisie, powstały w wyniku zakrojonej na szeroką skalę działalności Sejmu Śląskiego zmierzającej do ochrony przeciwpowodziowej niżej położonych terenów. W XIX wieku obszary te zalewane były wielokrotnie, czasem rokrocznie, powodując śmierć ludzi i olbrzymie straty. Podstawą funkcją tych zbiorników jest retencja, dzięki spadkowi wody produkuje się przy okazji energię elektryczną.

Z czasem, nad jeziorami złotnickim i leśniańskim powstało wiele ośrodków wypoczynkowych i pól namiotowych, z wypożyczalniami sprzętu pływającego oraz kąpieliskami. Rozwinęło się tam również wędkarstwo.

Plaża po drugiej stronie Jeziora Leśniańskiego. Obecnie w miejscowości Wieża (zdjęcie z lat 40)

Niżej położone Jezioro Leśniańskie powstało po wybudowaniu w 1905 roku zapory powyżej Leśnej, jego powierzchnia wynosi 140 ha, a pojemność o 11 mln m³ wody. Prace przy wznoszeniu zapory wyżej położonego Jeziora Złotnickiego (nad którym położone są m.in. Karłowice) rozpoczęto w 1919 roku, a kończono w 1924 roku, wypełniając wodą powierzchnię 120 ha, w przełomowym odcinku Kwisy pomiędzy Gryfowem Śl. a Leśną.

Warto przy okazji wspomnieć, że w dawnych czasach w Kwisie żyła skójka perłorodna. Niestety jej mateczniki zostały mocno zniszczone, przetrzebili je kłusownicy i nieświadomi wieśniacy, którzy w latach głodu z powodu kryzysu i wojen używali małży, w tym perłorodnych, do skarmiania trzody chlewnej. Ze względu na rosnące kłusownictwo August II Mocny wydał w 1729 roku zakaz połowu pereł w rzece. Nie uchroniło to jednak perłorodnego zwierzątka od wyginięcia. Od 1913 roku skójka definitywnie zniknęła z Krainy Kwisy.

Most łączący Karłowice z miejscowością Wieża w Gminie Gryfów Śląski. Do 1945 r. była to część Karłowic. (zdjęcia sprzed roku 1940)

Wróćmy jednak do historii Karłowic (obecnie w Gminie Olszyna). Strasznym ciosem dla Biedrzychowic i okolicy były ostatnie lata wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Abraham Krzysztof von Nostitz, ówczesny właściciel wsi, żalił się samemu elektorowi saskiemu, że majątek biedrzychowicki został doszczętnie zdewastowany. Na mocy traktatu zawartego 30 maja 1635 roku w Pradze pomiędzy elektorem saskim a cesarzem Ferdynandem II, nastąpiło włączenie Górnych Łużyc do Saksonii. Biedrzychowice  w 1651 roku stały się własnością chorążego Johanna Ernsta von Warnsdorfa, któremu notabene zawdzięczamy powstanie w roku 1652 dzisiejszych Karłowic (Neu-Warnsdorf), wsi założonej dla wygnańców religijnych, którzy uciekali z Czech i Śląska przed prześladowaniami.

Karłowice. Widok ogólny wsi (zdjęcie sprzed roku 1940)

Same Karłowice nigdy nie rozwinęły się z braku gruntów, ale zyskały samodzielność, choć zawsze powiązane były z właścicielami Biedrzychowic. Większość mieszkańców jeszcze do połowy XIX wieku trudniła się tkactwem, zresztą pierwotne zabudowania posiadały charakterystyczną zabudowę przysłupową gwarantującą stabilność budynkowi podczas pracy zawieszonych u powały krosień. Do 1815 roku Karłowice terytorialnie leżały na Górnych Łużycach w Saksonii, a następnie w Prusach, w Powiecie Zgorzeleckim, a później w Powiecie Lubańskim. Według spisów z 1825 i 1840 roku, osada liczyła 38 domów. Ilość mieszkańców również była w tym czasie stała i wynosiła 215 osób. Z czasem liczba ich malała – 160 w 1905 roku, 140 w 1920. W 1941 roku stałych mieszkańców było tylko 99.

Wierni z Karłowic oczywiście uczęszczali do kościoła „U Studni Jezusa” w Biedrzychowicach i czynnie uczestniczyli w jego życiu. W kronice pastora Dehmela zachował się zapisek, iż na dzień obchodów święta 200-lecia kościoła każda z czterech okolicznych wsi doposażyła świątynię, w tym mieszkańcy Karłowic za 18 talarów ufundowali obraz dr Marcina Lutra, który notabene wisiał w kościele do czasów II wojny światowej.

Boksy dla plażowiczów

Jeszcze na długo przed utworzeniem Jeziora Złotnickiego, przy drodze schodzącej do wody, istniała gospoda z obszernym ogródkiem z rozstawionymi wokół stołami i ławami. Na parterze znajdowały się pomieszczenia szynku, natomiast na piętrze pomieszczenia mieszkalne rodziny właściciela. Budynek pokryty był trzcinowym dachem. Na przełomie XIX i XX wieku właścicielem był Hermann Siegert.

Mniej więcej na terenie dzisiejszego kąpieliska (od strony dzisiejszej Wieży), posadzono przy brzegu żywopłot i uformowano go w kształcie boksów dla plażowiczów. Na brzegi nawieziono piasek, a w latach trzydziestych wybudowano drewniany pomost z wieżą do skoków. Na łące, za boksami stał samotny budynek, którego właściciel serwował napoje mleczne i sery. W Karłowicach, przed dzisiejszym ośrodkiem Kościoła Zielonoświątkowego stał biedrzychowicki dom ludowy – budynek istnieje do dnia dzisiejszego i jest doskonale zachowanym przykładem budownictwa przysłupowego. Vis a vis, po drugiej stronie drogi stoi dzisiaj charakterystyczny piętrowy budynek murowany, ze stojącą przed wejściem ponad stuletnią lipą, serce rozbudowywanej dzisiaj posiadłości „Vinora” – Marka Węglińskiego, biznesmena i mecenasa sztuki. Warto też wspomnieć o dwóch kładkach łączących przeciwne brzegi. A tak przy okazji warto też wspomnieć, że już za czasów von Warnsdorfa karłowicka kolonia posiadała drewnianą kładkę przez Kwisę.

Nieistniejąca gospoda w Karłowicach (zdjęcie z początku XX w.)

Kąpielisko w Karłowicach znane było szerzej. Dotarłem do wspomnień Margarety Machner  z przedwojennego Lubania, która tak oto wspomina to miejsce:

„Nasz chłopiec w czasie wolnym często jeździł na rowerze do Karłowic. Wcześniej nie wiedzieliśmy wiele o pięknie położonym otwartym basenie za żywopłotem. Pewnego dnia wsiedliśmy do pociągu w Lubaniu, aby po kilkunastu minutach wysiąść na peronie w Uboczu. Stamtąd już pieszo dotarliśmy do kąpieliska. Było tak przyjemnie, że takie wyjazdy stały się tradycją. Jeździliśmy rowerami w wolne letnie dni i wakacje. Już wcześnie rano pakowaliśmy do słoika sałatkę kartoflaną, poziomki z własnego ogrodu, flaszkę z herbatą z cukrem i cytryną oraz bułeczki. To wszystko wraz z płaszczami i bielizną pakowaliśmy na bagażnik i w drogę. Oczywiście za kąpieliskiem stała buda z wymalowaną na ścianie sympatyczną krówką, w której to wszystko można było kupić, ale po co, skoro własne było tańsze i lepsze. Na kąpielisku byliśmy przez cały dzień. Po wodzie pływały żaglówki i motorówki, graliśmy na piasku, gimnastykowaliśmy się i opalaliśmy. Skutki mocnego słońca pojawiały się wieczorem, już w domu w Lubaniu, kiedy tato okładał mi plecy lodem”.

Plaża w Karłowicach w czasach obecnych. Na zdjęciu zespół ludowy „Amazonka” z Olszyny (czerwiec 2024 r.)

Uczestnicy rajdu pieszego Wiosna na Łużycach na moście w Karłowicach (maj 2025 r.)

Osada, która stała się początkowo azylem dla uchodźców religijnych, a następnie zapleczem dla Biedrzychowic, z czasem nabrała charakteru letniska i choć nie przewinęła się szczególnie w zapiskach historycznych, warta jest uwagi, co z przyjemnością czynię. Stanowiła ciąg miejsc rekreacyjnych od gryfowskiego Kienbergu, leżącego na łuku Kwisy przed Karłowicami, aż po Stankowice i oczywiście Bożkowice. Dzisiaj jest podobnie, z tym że po pięknie położonej restauracji nie ma już śladu.

Zbigniew Madurowicz jest pasjonatem historii, publicystą i regionalistą związanym ze Stowarzyszeniem Miłośników Górnych Łużyc. Z wykształcenia jest farmaceutą. Pełni również funkcję Wiceprezesa Zarządu Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej

Autor: Zbigniew Madurowicz

  Data publikacji 15.06.2025 r.