75 lat temu, 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17.00, wybuchło Powstanie Warszawskie – największa akcja zbrojna podziemia w okupowanej przez Niemców Europie. Przez 63 dni, żołnierze Armii Krajowej, wspierani przez pododdziały Armii  Ludowej, Narodowych Sił Zbrojnych oraz żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego, prowadzili heroiczną walkę, której celem była niepodległa Polska, wolna od niemieckiej okupacji i sowieckiej dominacji.

Dowództwo Armii Krajowej zakładało, że ze względów strategicznych Armii Czerwonej   zależeć będzie na szybkim zajęciu Warszawy. Przewidywano, że kilkudniowe walki zostaną zakończone przed wejściem do miasta sił sowieckich. Oczekiwano również pomocy ze strony aliantów zachodnich. Opanowanie miasta przez AK przed nadejściem Armii Czerwonej i wystąpienie w roli gospodarza przez władze Polskiego Państwa Podziemnego w imieniu rządu RP na uchodźstwie, miało być atutem w walce o niezależność wobec ZSRR. Liczono na to, że ujawnienie się w Warszawie władz cywilnych związanych z Delegaturą Rządu na Kraj w Londynie, będzie szczególnie istotne w związku z powołaniem przez komunistów Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego.

Trwająca 63 dni walka o Warszawę na skutek braku istotnej pomocy z zewnątrz, zarówno ze strony aliantów jak i ZSRR, była w ocenie większości historyków przykładem heroizmu uczestników walk i w dużym stopniu ludności cywilnej stolicy – zakończyła się jednak politycznym i wojskowym niepowodzeniem, gdyż nie udało się utworzyć suwerennych władz polskich, które mogłyby wystąpić w Warszawie przeciwko Armii Czerwonej w charakterze legalnego reprezentanta narodu, będącego realną alternatywą dla powołanego rządu komunistycznego PKWN.

W efekcie upadku powstania, w znacznym stopniu obniżył się potencjał Polskiego Państwa Podziemnego, Delegatury Rządu na Kraj oraz Armii Krajowej, które nie zdołały zapobiec planom politycznym Józefa Stalina w stosunku do powojennej Polski.

W powstaniu zginęło blisko 18 tys żołnierzy Armii Krajowej, 3,5 tysiąca wspierających siły powstańcze żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego, oraz około pół tysiąca żołnierzy Armii  Ludowej  i pół tysiąca żołnierzy NSZ. 5 tysięcy żołnierzy zaginęło, a 25 tysięcy zostało rannych. Najwięcej ofiar było po stronie osób cywilnych. Szacuje się, że w wyniku walk śmierć poniosło od 180 nawet do 200 tysięcy cywilów – mieszkańców Warszawy.

Niemcy dla powstańców nie mieli dla nich żadnej litości. Kiedy ci zostali złapani, byli rozstrzeliwani na miejscu. Sytuacja poprawiła się, gdy alianci zachodni, dali hitlerowcom do zrozumienia, że jeżeli nie zaprzestaną mordowania powstańców, to wówczas wojska brytyjskie i amerykańskie nie będą brały do niewoli SS-manów. Niemcy wiedzieli, co to oznacza dla ich rodaków służących w SS. Ostatecznie Niemcy przyznali powstańcom status jeńców wojennych. Po upadku powstania, tysiące z nich zostało wywiezionych trafiło do obozów jenieckich, na roboty oraz do obozów koncentracyjnych

Mimo klęski w wymiarze politycznym, wojskowym oraz materialnym, a także ogromnych stratach w ludności cywilnej, Powstanie Warszawskie jako przykład walki o suwerenność i niepodległość, weszło do polskiej tradycji patriotycznej.

Po wojnie w Lubaniu osiedliło się wielu powstańców. A byli to m.in znani lubańscy zegarmistrzowie – Państwo Maślanka, Pan Wacław Sławiński, założyciel pierwszej w Polsce telewizji lokalnej Studio „S” oraz Pan Jan Brzozowski, lubański harcerz i społecznik.

Autor: AM.