Współcześnie zajęcia wychowania fizycznego dla naszych pociech wydają nam się czymś oczywistym. Mamy do dyspozycji wiele obiektów sportowych, nie tylko na otwartym powietrzu, ale i hale sportowe czy krytą pływalnię. Czy zastanawialiście się jednak Państwo gdzie takie zajęcia odbywały się w Lubaniu  sto czy dwieście lat temu?

Front wyburzonej w latach 50. sali sportowej przy ulicy Szkolnej. 

Z niemieckojęzycznych publikacji o XIX-wiecznym Lubaniu możemy dowiedzieć się, iż dopiero w początkach lat 60. XIX wieku ćwiczenia sportowe zostały wprowadzone jako obowiązkowe zajęcia do programów szkolnych. W 1860 roku w Lubaniu założono Towarzystwo Gimnastyczne (niem. Turnverein). W okresie poprzedzającym obowiązkowe uczestnictwo w tego typu zajęciach musiano jednak gdzieś ćwiczyć. Otóż pierwszym takim miejscem był plac strzelecki w tzw. Kotle (niem. Kessel) urządzony w latach 1787-1789 przez członków Kamiennogórskiego Bractwa Strzeleckiego Tkaczy i ponownie przywrócony do użytkowania po wojnach napoleońskich w 1819 roku. W miejscu tym współcześnie znajduje się amfiteatr i centralna polana parkowa. Po odpowiednim wyrównaniu terenu, oficjalne otwarcie placu sportowego (niem. Turnplatz) nastąpiło 4 lipca 1846 roku.  Wówczas do uprawiania ćwiczeń zgłosiło się 69 uczniów z gimnazjum przy dzisiejszym placu Lompy. W tym samym roku, ale już za odpłatnością, udostępniono to miejsce także uczniom i ich nauczycielowi nazwiskiem John,  z podstawowej Szkoły Ludowej (Volkschule) przy Breite Gasse(dzisiejsza Armii Krajowej).

Wyrównana łąka koło Domu Górksiego na plac do ćwiczeń gimnastycznych. Pocztówka z lat 30. XX wieku.

Na placu sportowym (Turnplatz) na Kamiennej Górze ćwiczono latem, natomiast zimą w różnorodnych pomieszczeniach, oczywiście przeważały ćwiczenia gimnastyczne, gdyż pierwsze gry zespołowe dopiero raczkowały. Z pewnością pomieszczenie na ćwiczenia gimnastyczne znajdowały się w szkole miejskiej, która znajdowała się w budynku sierocińca (Waissenhaus) przy obecnej ulicy Różanej. Po reorganizacji szkolnictwa właśnie w tej szkole (Waissenhaus-Volkschule) nauczał w latach 1938-40 wspomniany już Friedrich John.  Co najmniej do lat 30. XX wieku istniała w tamtejszej Wyższej Szkole dla Dziewcząt funkcja nauczycielki wychowania fizycznego, co ciekawe połączona z nauką rękodzieła (niem. Turn- und Handarbeitslehrerin).

Sala sportowa przy ulicy Szkolnej

Kolejny plac sportowy znajdował się na zapleczu gimnazjum (obecny budynek MOPS), w tym samym miejscu jeszcze do lat 90. XX wieku znajdowało się boisko Liceum Ekonomicznego. Plac ten powstał zapewne około 1882 roku w miejscu ogrodu przyszkolnego oraz wyburzonego w tym celu budynku mieszkalnego przy Szkolnej 10.

 Ulica Szkolna. Oznaczony na planie budynek nr 10 wyburzony na boisko szkolne. Plan z około 1878 roku.

 Dawne boisko sportowe na zapleczu budynku gimnazjum za zapleczu  Pl. Lompy. Foto. T.Bernacki, 2009.

Przy okazji remontu budynku gimnazjum (1882-83), w celu usprawnienia funkcjonowania boiska w 1882 roku lubański architekt miejski August Abel zaprojektował szatnię wraz z toaletami przy ścianie szczytowej starej kamienicy przy ulicy Szkolnej 9, należącej do mieszczanina i fabrykanta nazwiskiem  Queisser. Był to jednak tylko nadal półśrodek.

Projekt toalet (Reticade) przy boisku na zapleczu dawnego gimnazjum z 1882 roku.

CDN……

Tomasz Bernacki jest znanym lubańskim regionalistą. Zawodowo pełni funkcję Naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska i Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miasta Lubań.

Autor: Tomasz Bernacki