150 lat kolei w Lubaniu cz. III
Kolejna część cyklu „150 lat kolei w Lubaniu”, poświęcona jest lubańskim zakładom kolejowym, dzięki którym nasze miasto stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym w regionie – pisze Janusz Kulczycki, w trzeciej części cyklu o historii kolei w Lubaniu.
Po wybudowaniu i oddaniu do użytku w roku 1865 linii kolejowych z Węglińca i Zgorzelca do Jeleniej Góry podjęto decyzję o ulokowaniu w naszym mieście zakładów remontujących wagony i lokomotywy dla tzw. Królewskiej Śląskiej Kolei Górskiej (Königliche Schlesische Gebirgsbahn). O wybudowanie takich zakładów na swoim terenie starały się również w tym czasie władze Jeleniej Góry, jednak Królewska Komisja Budowy Śląskiej Kolei Górskiej, mająca swą siedzibę w Zgorzelcu wytypowała Lubań do tej inwestycji.Główny Warsztat Królewski (Königliche Hauptwerkstatt) w Lubaniu został wybudowany na przyległych do stacji kolejowej gruntach miasta i klasztoru Sióstr Magdalenek. Postawienie pierwszych hal fabrycznych zajęło budowniczym dwa lata. Uroczystego otwarcia nowych zakładów kolejowych dokonano w roku 1868. Były one wówczas jednymi z najnowocześniejszych w Europie.
Na początku remontowano niewiele taboru kolejowego, gdyż załoga liczyła zaledwie 30 osób. Z biegiem lat warsztaty się rozwinęły i dawały zatrudnienie nie tylko sporej liczbie mieszkańców grodu nad Kwisą, ale także okolicznych wiosek. W roku 1875 zakład liczył 150 osób, w 1893 r. – około 600 , a w 1907 r. – 706 , a w 1925 r. prawie 1100 osób. Aby połączyć go ze stacją kolejową wyprowadzono z niej szereg torów bocznych. Wybudowano też budynki lakierni i kuźni, budynki biurowe, warsztat naprawy wagonów oraz niezbędne magazyny. Większe inwestycje przeprowadzono w latach: 1872-1874, 1885-1887 ( wybudowano m.in. nowoczesną parowozownię wachlarzową na 21 stanowisk) i 1891-1892.
W związku z elektryfikacją po I wojnie światowej śląskich kolei rozpoczęto naprawiać w Lubaniu lokomotywy elektryczne. W latach 1922-1925 postawiono nowe hale elektro-trakcyjne, w których przewijano silniki i transformatory.
Na przestrzeni lat zakłady kolejowe kilkakrotnie zmieniały swą nazwę. Od roku 1895 nosiły nową nazwę: Pruski Królewski Główny Warsztat Kolejowy (Königliche Preussische Eisenbahn – Hauptwerkstatt), od początku XX w.: Królewskie Warsztaty Kolejowe – Urząd Lubań (Königliche Eisenbahn – Werkstätten – Amt Lauban), od roku 1919: Zakład Naprawczy Kolei Państwowych (das Reichsbahn – Ausbesserungswerk). Po zakończeniu II wojny światowej, zakłady już w polskich rękach przyjęły miano: Główne Warsztaty Elektrotrakcyjne, a po roku 1952: Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego. W czasie II wojny światowej w lubańskich zakładach kolejowych pracowali jeńcy wojenni (radzieccy) oraz pracownicy przymusowi z Francji. W czasie bitwy lubańskiej (luty-marzec 1945 r.) zakłady bardzo ucierpiały. Zniszczenia w zabudowie i sprzęcie sięgały 70%.
Autor:Janusz Kulczycki (SMGŁ)