Władysław Drajczyk w mundurze elewa Dywizyjnej Szkoły Podoficerskiej Artylerii Konnej w Słonimie

W czerwcu na Cmentarzu Komunalnym w Olszynie, odbyła się uroczystość upamiętniająca bohatera II wojny światowej, osadnika wojskowego i mieszkańca Gminy Olszyna ś.p. chorążego Władysława Drajczyka, którego mogiła została „Grobem Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Polski” i miejscem pamięci narodowej. Oto jego historia.

Władysław Drajczyk urodził się 14 września 1907 roku w Częstochowie, w rodzinie mistrzów stolarskich z ojca Jana Drajczyka i matki Krystyny Drajczyk z domu Wencel.

Gdy Władysław miał 3 lata, zmarł mu ojciec. Wówczas przeniósł się z matką i pozostałym rodzeństwem do krewnych, do Warszawy. Zamieszkał w dzielnicy Praga. W stolicy przebywał w latach 1910–1921. Uczęszczał do Publicznej Szkoły Powszechnej w latach 1916–1921. Następnie przeprowadził się do rodziny do Łucka na Wołyniu (teren dzisiejszej Ukrainy). Tam odbył praktykę stolarską. Początkowo w warsztacie Towarzystwa „Rozwój” w Kiwercach do 1930 roku, następnie pracując z bratem Stefanem w Łucku w firmie, w której był współwłaścicielem.

Krzyż 80 Pułku Piechoty

W 1930 został powołany do wojska do 80 Pułku Piechoty w Słonimie, w celu odbycia służby zasadniczej. Tam też ukończył Dywizyjną Szkołę Podoficerską Artylerii Konnej i został skierowany do Dywizjonu Artylerii. W stopniu kaprala został zwolniony do cywila. Wrócił do pracy w firmie stolarskiej brata. Był parokrotnie powoływany na ćwiczenia rezerwy w 74 Górnośląskim Pułku Piechoty.

Wiosną 1939 roku został zmobilizowany w trybie alarmowym do macierzystego pułku w Słonimie i przerzucony transportem kolejowym w okolice Płońska i Nasielska, a następnie w lipcu w rejon Mławy i Rzęgnowa. 80 Pułk Piechoty wchodził w skład 20 Dywizji Piechoty, która z kolei wchodziła w skład armii „Modlin”. W trakcie Wojny Obronnej 1939 r. pod Mławą dywizja poniosła straty sięgające 40% stanu osobowego. Kapral Władysław Drajczyk wraz z 80 Pułkiem Piechoty przeszedł szlak bojowy od Mławy do Warszawy, gdzie uczestniczył w obronie stolicy. Wojna Obronna dla niego zakończyła się pod koniec września wraz z kapitulacją Warszawy. Jeszcze przez kilka miesięcy ukrywał się tam u rodziny. Ale już w  1940 r. powrócił do Łucka.

Na łuckiej ziemi mieszkała znaczna grupa Ukraińców, która zaczęła dawać o sobie znać. Część z nich poszła za głosem OUN-UPA i wstąpiła do oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii, którymi często dowodzili oficerowie narodowości ukraińskiej z polskiej armii przedwrześniowej. Zaczęło się od pogróżek, bójek i podpaleń, a kończyło na zbrojnych napadach i mordach obywateli polskich. Wówczas zaczęły tworzyć się polskie oddziały samoobrony walczące przeciw mordercom z UPA i pierwsze oddziały Armii Krajowej. Władysław wstąpił do partyzantki AK i kontynuował rozpoczętą w 1939 r. walkę z Niemcami, ale także broni ludności polskiej przed UPA. W 1943 r. ożenił się Jadwigą Ławecką. Po ślubie walczył nadal w leśnym oddziale AK. Po wkroczeniu na teren Łucka Armii Radzieckiej w marcu 1944 r., ujawnił się i wstąpił do Wojska Polskiego.

Władysław Drajczyk po promocji oficerskiej w mundurze chorążego

Do lipca 1944 r., z uwagi na wieloletnie doświadczenie wojskowe i bojowe, służył w Samodzielnym Batalionie Szkolnym w Korestyszewie na stanowisku dowódcy drużyny/szkoleniowca w stopniu kaprala. Następnie otrzymał przydział do 1 Korpusu Pancernego, do 10 Kompanii Obrony Chemicznej. Tam również dowodził drużyną. Ponieważ Władysław był przedwojennym podoficerem z ogromnym bagażem walki z hitlerowskim okupantem, a Wojsko Polskie cierpiało na brak polskiej kadry oficerskiej (większość oficerów było Rosjanami, lub w najlepszym wypadku Rosjanami z polskimi korzeniami), w listopadzie 1944 r. został skierowany do szkoły oficerskiej w Sawinie koło Chełma. A ponieważ był to czas wojny nauka trwała krótko, tj. cztery miesiące. W szkole awansował na plutonowego podchorążego. 22 marca 1945 r. po zdaniu egzaminów, otrzymał promocję na stopień chorążego (wówczas był to stopień oficerski w korpusie oficerów młodszych. Dzisiaj stopień chorążego jest drugim stopniem, w stworzonym już po wojnie korpusie chorążych), ze starszeństwem od 26 marca 1945 r.

-Ojciec znalazł się w drugiej grupie słuchaczy, która realizowała 4-miesięczny program szkolenia, w zakres którego wchodziło 40 tematów (1–3 godzinnych) polityczno-historycznych i wybranych problemów praktyki pracy polityczno-wychowawczej, przedmiotów wojskowych i specjalistycznych. W lutym 1945 ze słuchaczami przeprowadzono 7-dniowe zajęcia seminaryjne oraz skierowano słuchaczy na praktyki do jednostek zmechanizowanych. Władysław Drajczyk zdał egzamin w grupie promowanych, z których dziewięciu trzymało stopnie podporucznika, a 45 chorążego – wspomina Jan Aleksander Drajczyk, syn Władysława. 

Nominacja oficerska Władysława Drajczyka

Nowo awansowany chorąży, otrzymał skierowanie na stanowisko służbowe zastępcy dowódcy 10 Kompanii Obrony Chemicznej 1 Korpusu. Wówczas 1 Korpus Pancerny był już częścią 2 Armii Wojska Polskiego. Obowiązki objął z dniem 12 kwietnia 1945 r. To właśnie w tym pododdziale zaczął się jego szlak bojowy, który zakończył się pod czeską Pragą.

Koniec części I.

Autor: Sławomir Piguła
Data publikacji 25.10.2025 r.